KonuMankeni - Tunç Özgörener - Şükran Moral Aşk ve Şiddet sergisi, Şükran Moral performansının Amemus videosu, Şükran moral lezbiyen seyircilerin önünde seviştiler, Amemus video, Elif Uras Panorama Pasaj, masaj ve olmayan Brecht...

Panorama Pasaj, Moral, masaj ve olmayan Brecht...

Tunç Özgörener'in köşesi Tunç Özgörener'in yazısı Tunç Özgörener'in yorumu

Elif Uras'ın Panorama Pasajı'ndan girip 2010'da sanat için yatakta seviştiği Amemus performansı olay olan (Video) Şükran Moral'ın sergisinden çıkacak, Carolee Schneemann'a kadar gideceğiz; arada bugünlerde çok kullanılan ve Brecht'e maledilen ünlü şiirin ve sözlerin doğru sahibi Martin Niemöller'e hakkını vereceğim... Kaç vakittir kafamda olan diğer yazıyı ise henüz bitiremedim...

Carolee Schneemann, Şükran Moral Amemus video, Şükran Moral Aşk ve Şiddet sergisi, Courbet Dünyanın Kökeni, Martin Niemöller

Ünlü bir şahsiyetin, hele de medyadaki bir şahsiyetin kızı olmanın büyük faydaları vardır kuşkusuz; yaptığınız ''iş''te kapılar daha kolay açılır, daha hoş karşılanır, daha çok övülebilirsiniz... Dolayısıyla, yazacağım sergiyle alâkalı ölçüsüz beğeniler içeren yazılar okumuş ya da okuyacak olabilirsiniz... Benimkiler sırf bunlara karşı bir şey yazmış olma maksadıyla değil, gördüğümü yazacağım...

Öncelikle son dönemde gördüklerim arasında kendi içinde bir problemi veya problematiği olan ender sergilerden biri. Bunu açacağım...

Galerist'teki Elif Uras'ın ''Panorama Pasajı'' tanıtım yazısındaki gibi bir temele sahip değil. Yani ne Walter Kauffmann'ın ''Pasajlar''ına, ne de Beyoğlu'nun şimdi klasik yüzüne dönüşen ama geçen yüzyıl başında modernite'nin simgesi olan semtin pasajlarına da bir gönderme taşımıyor. Böyle bir illüzyonu yok.

Burada, sergileme mantığında sorun var. Eğer, böyle bir göndermenin içi doldurulacaksa, bunun sergi alanının düzenlenmesiyle de yapılması lazım. Düz duvara resmi asmak, çinileri kaidelere yerleştirmek ile Pasaj kavramının içi boş kalıyor. Kalmış.

Üstelik serginin afişi de olan ''Panorama Pasajı'' adlı çalışma da çerçevesinin içinde çarpık duruyor... Ya eğri çizilmiş ya da çerçeveye kötü yerleştirilmiş. Neden öyle duruyor bilemiyorum; açılışta farketmiştim, sonra ikinci kez gittiğimde tekrar baktım...

Serginin o bölümündeki yani girdiğinizde soldan devam edip arka bölüme geçtiğinizde göreceğiniz resimler ve ortadaki porselen sandalye daha çok eskiz gibi, pek de profesyonel ol(a)mayan çalışmalar.

Bir de şu var; Galerist'te sergilenen bu çalışmaların resim ve çinilerin önemli bir kısmı, 24 Ekim-28 Aralık Kopenhag'da Kirkhoff galerisinde ''Drawing Disconnect''... Ondan önce 4 Ekim-4 Kasım 2007'de New York Smith-Stewart'ta açılan ''The Occidentalist''teki çalışmalar zaten. Yani ''Pasaj'' konseptini oluşturacak bir şey yok ortada.

Elif Uras

Baştaki ''kendi içinde problemi ya da problematiği olma'' hâline gelince New York'taki sergisinin adına gönderme yapmak gerek Occidentalist...

Occidentalist, pek fazla kullanmadığımız bir kavram Oryantalist'in karşıtı; Doğu'dan Batı'ya bakan Batılılık, belki Batı özentisi diyebilir, ''Araba Sevdası''na kadar gidebilirsiniz.

Elif Uras'ın -sergisinin diyemiyorum çünkü bu bir kavram etrafına toplanmış bir sergi değil, biraraya toplanmış çalışmalar topluluğu- problemi burada...

İstanbul-New York yaşamı nedeniyle Oryantalist tarafı da var, Occidentalist tarafı da... Kendi içinde tekrarlanan biraz da fasit bir daire gibi bir tarza dönüşmüş.

Sürrealist, yerel, Batı'ya bakarken parayı, kapitalist hayatı paranın gücüne tapınmayı eleştiren, ciddi cesur bir cinselliği olan, minyatür çizgilerini anımsatan, naif ama bu naifliği bazen amatörce duran...

''Pembe Peştemal''de erkek hamamı imgesinin içine sokulan yarı çıplak kadınların ellerindeki aynaları raket gibi kullanarak ışık hüzmeleriyle tenis oynamaları ya da tenis oynuyorlarmış hissini vermesi... Eleştiri, cinsel gönderme var ama; işte resme bakarken o minyatür tarzı mı yoksa basit, amatör çizimler mi... Orası tartışmalı.

Mesela İznik Çini'leri, şişman kadın formuna kaç tane dönsöz kıyafeti giydirilmiş vazo yapabilirsiniz ki... Bu yaptıklarınız, klasik İznik görüntüsünü de vermezse, Kapalıçarşı'daki hediyeliklere benzeyen bir şey çıkar; geliştiremez ya da klasik bir çini ustası olamazsanız birbirinin azbuçuk kopyası dekoratif şeyler olarak kalır...

Diğer sergiye geçmeden önce duralım. Son günlerde çok kullanılan ve toplumsal duruş sergileyen bir alıntı var, Almancasını yazayım:

Brecht'in olmayan Martin Niemöller'in sözleri

''Als die Nazis die Kommunisten holten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Kommunist. Als sie die Gewerkschafter holten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Gewerkschafter. Als sie die Sozialisten einsperrten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Sozialist. Als sie die Juden einsperrten, habe ich geschwiegen, ich war ja kein Jude. Als sie mich holten, gab es keinen mehr, der protestieren konnte''

''Naziler önce Komünistleri almaya geldiler'' diye başlayan bu şiir ya da sözler, sanılanın aksine Brecht'e ait değil... Martin Niemöller'e aittir... Sondaki ''protestieren'' protesto kadar Protestanlara, kendisini yalnız bırakan Kilisesi'ne de göndermedir.

1984'de ölen Niemöller, Protestan bir papaz ve ilahiyatçı... Kilisenin Naziler ile gizli işbirliğine ilk karşı çıkan isim ve bedelini 1937'de Sachsenhausen Toplama Kampı'na gönderilerek ödemiş. Fakat bu şiire, satırlara yansıyan vicdan muhasebesinin evveliyatı var. Niemöller, anti-komünist ve Hitler'e ile Ari-Irk safsatasına başta destek veriyor. Sanırım, kafanızda canlanmıştır. Sonra dönüyor ve Nazi-karşıtlarının sesi oluyor ve toplama kampına atılıyor.

Ünlü Stuttgarter Schuldbekenntnis'in yani 19 Ekim 1945'te Nazi Soykırımı'ndan ve III. Reich'ın işlediği savaş suçlarından Almanya'nın sorumlu olduğunu deklare eden bildiriyi kaleme alan da o... Vietnam savaşı sırasında savaş karşıtı bir aktivist... 1966'dan 1972'ye kadar Uluslararası Savaş Karşıtları Birliği'nin başkanı da o...

Tuhaf olan şu, bu kadar bilinen, tanınan ve simge haline gelmiş bir adamın bir dönemi simgeleyen sözlerinin 1-2 köşeyazarı yanlış yazdı diye Türkiye'de Brecht'e ait sanılması; internetten de yanlış versiyonlarının yayılmasıyla olayın ''kulaktan kulağa'' oynamaya dönmesi.

O köşeyazarları nasıl bu yanlışa düşüyor o tamamen ayrı bir tartışma konusu... Şimdi, Brecht'in filanca oyununda, kitabında var demesin kimse; bütün eserlerini okumadım bilemem, okusam da farketmez, bildiğim şu...

Farzedin, şimdi kalkıp bir oyun yazdım ve kahramanıma da ''Olmak ya da olmamak işte bütün mesele bu'' dedirttim... Şimdi, bu bana mı ait olacak Shakespeare'e mi?!

Sokaktaki vatandaş bunu benim lafım sanabilir ama anlı-şanlı köşeyazarlarımız sanmasın... Bir de ''Sosyalistler'', ''Sosyal Demokratlar'' olmuş ki tam komedi, bari ''Aslan Sosyal Demokratları'' olsaymış...

Bir de şu var Brecht büyük bir yazar, şanlı, ikonik bir muhalif olabilir ama Niemöller'in binde biri fiziki ve vicdâni bedel ödememiştir.

Carolee Schneemann yapmışken

Şükran Moral Amemus, Şükran Moral Amemus video

Geçelim 2010'da sanat için yatakta seviştiği Amemus performansı olay olan Şükran Moral'ın Galatasaray'daki Yapı Kredi Kazım Taşkent Galerisi'nde 2009 Mayıs'ında açtığı ''Aşk ve Şiddet'' sergisine...

* Şükran Moral performansının videosu

5 tane iş var; girişteki enstelasyon ile onun performansını gösteren videosu; Gustave Courbet'nin ünlü ''Dünyanın Kökeni''nin cover-versiyonu... Burada durup bakalım; açık söyleyim, rahatsız edici, şiddeti hissettirici değil ketçap dökülmüş gibi duruyor, yapay. Yapacaksan Carolee Schneemann'ınki gibi birşey yapacaksın ama sorun orada o da yapıldı...

Kaldı ki, Duchamp'ın pisuarını getirip koymakla aynı şey, cover-versiyonun bir sanat eseri değeri yok.

Sergi salonunun üst katındaki yemek masası enstelasyonuna gelince...

Yemekteyiz yarışmasının kötü bir parodisi gibi... Her yemekte bir yarışmacı saç buluyor, mahalle kavgası çıkıyor ya, bu oyuncak tabancalı, plastik yılanlı, testereli bu masa enstelasyonu da anca Yemekteyiz kadar. Bunlar kolay ''sanat'' kurguları...